Muzeum należy do grona najstarszych polskich placówek muzealnych. Pierwsze próby utworzenia w Kaliszu muzeum podjęto już w 1883 roku, ale na skutek braku zgody władz carskich, muzeum utworzono dopiero w 1900 roku. Muzeum gromadzi zbiory z zakresu archeologii, etnografii, historii i sztuki, które prezentuje na wystawach stałych i czasowych oraz organizuje imprezy plenerowe (Festyny Etnograficzne, Jarmark Archeologiczny i Biesiadę Piastowską). Zbiory etnograficzne zgromadzone aktualnie w muzeum liczą ponad 2.500 obiektów, obejmują zabytki tradycyjnej kultury ludowej, wytwory współczesnej sztuki i rękodzieła ludowego oraz eksponaty afrykańskie. Zbiory archeologiczne liczą ok 1.500 obiektów + od pradziejów, przez starożytność i wczesne średniowiecze, aż do lokacji miasta w połowie XIII w. Obejmują kości zwierząt z epoki lodowcowej (nosorożców i mamutów) oraz ślady działalności ludzkiej w okresie paleolitu i neolitu oraz płytę nagrobną księcia Mieszka Starego, władcy Polski zmarłego w 1202 r.
Sztuka użytkowa w zbiorach Działu Sztuki, to przede wszystkim dwie kolekcje: zbiór interesujących (acz oczekujących kompetentnego opracowania) sreber pochodzących z kaliskich warsztatów złotniczych pierwszej połowy XIX w. i zestaw wyrobów cynowych, przede wszystkim o charakterze rzemieślniczym.
