Gotycki kościół, wybudowany w XIV i XV wieku na fundamentach kościoła romańskiego z XIII wieku, który zniszczono podczas najazdów tatarskich. Położony przy północno-wschodnim narożniku Rynku Głównego, na Placu Mariackim, od 1962 roku posiada tytuł bazyliki mniejszej. Należy do najbardziej znanych zabytków Krakowa i Polski. W końcu XV wieku świątynia Mariacka wzbogaciła się o arcydzieło rzeźbiarskie późnego gotyku – Ołtarz Wielki – dzieło Wita Stwosza. W latach 1887-1891, pod kierunkiem Tadeusza Stryjeńskiego, wprowadzono do wnętrza wystrój neogotycki. Świątynia zyskała nową polichromię projektu i pędzla Jana Matejki, z którym współpracowali: Stanisław Wyspiański i Józef Mehoffer – autorzy witraży w prezbiterium i nad organami głównymi. Przy wejściu do bazyliki, od strony placu Mariackiego, zamontowana jest kuna (tzw. obręcz pokutników), którą zakładano dawniej na głowy szczególnych grzeszników. Obręcz pokutników była zamontowana na takiej wysokości, aby skazany na nią nie mógł się ani wyprostować, ani uklęknąć.
Bazylikę wieńczą dwie wieże; wyższa z gotyckim hełmem i barokową koroną. Pełniła funkcję strażnicy miejskiej i z niej rozlega się co godzinę hejnał mariacki - muzyczny symbol Krakowa. Wieża niższa przeznaczona jest na dzwonnicę kościelną.
Według legendy do budowy wież zatrudniono dwóch braci. Obaj byli doskonałymi budowniczymi i architektami. Starszemu bratu polecono wzniesienie wieży południowej, młodszemu – północnej. Na początku prace szły niemal równo, po pewnym czasie jednak ta budowana przez starszego brata zaczęła przewyższać wieżę młodszego. Zawistny brat nie chciał dopuścić, aby starszy zyskał większą sławę i zamordował go. Dokończył budowę wieży północnej, a południową kazał tylko nakryć kopułą. Z czasem jednak młodszego brata zaczęły dręczyć wyrzuty sumienia. W dniu poświęcenia świątyni ukazał się w oknie wyższej wieży i trzymając w ręce nóż, którym zamordował brata, przyznał się do zabójstwa, po czym rzucił się w dół. Krakowscy mieszczanie powiesili nóż w bramie Sukiennic dla upamiętnienia tych tragicznych wydarzeń. Można go tam oglądać do dziś.
